زخم هایی بر پیکر پایتخت/روایت خانه هایی که درجنگ آسیب دیدند

به گزارش پارسینه، به نقل از اطلاعات روی ساختمان‌های آسیب‌دیده، پرچم بزرگ ایران نصب کرده‌اند. به خانه‌های خالی فکر می‌کنم. یعنی اهالی‌اش این روزها کجا هستند؟ آیا در سلامتند؟ به انتهای خیابان می‌رسم. کمی جلوتر، خانه یکی از آشنایان است؛ خانه‌ای قدیمی و حیاط‌دار از آن خانه‌ها که هنوز روی هره‌ها شعمدانی دارند.

پا که می‌گذارم به حیاط، چشمم می‌افتد به خطی از آجرهای فروریخته، درست کنار باغچه‌ای که روزگاری سبز بوده. گلدان سفالی شکسته، میان خاک‌ها و خرده‌شیشه‌ها مثل تکه‌ای از روزهای آرامی ایستاده که آدم خیال می‌کند دیگر برنمی‌گردند.

لباس‌های ماهرخ خانم، آن خانم همیشه‌مرتب، کمی خاکی است. لبخندش را نصفه نگه می‌دارد، از آن لبخندها که بیشتر برای حفظ تعادلِ روح است تا خوش‌آمدگویی. می‌گوید: «از وقتی بخش‌هایی از سقفِ اتاق پذیرایی ریخت، هوا از شکاف می‌زند تو. صدایش عجیب می‌شود... انگار کسی می‌آید و می‌رود.»
به دنبالش وارد اتاقی می‌شوم که پنجره‌اش از دیوار جدا شده است. می‌خواهد خرده وسایل باقی‌مانده‌ را از میان ویرانه‌ها جمع کند. «همه چیز از شب انفجار شروع شد. اول فکر کردم خوابم. ولی وقتی شیشه‌ها ریختند روی صورتم و پسرم جیغ زد... از همان‌جا همه‌چیز عوض شد.» ماهرخ به سقف نگاه می‌کند که وصله‌وصله با تخته و پلاستیک پوشیده شده است و ادامه می‌دهد: «ترسم از خراب شدن دوباره نیست، از این است که عادت کنیم. آدم به هرچیزی عادت کند، دیگر برایش نمی‌جنگد.»

قرار است به خانه خواهرش برود. وقت خداحافظی در حیاط می‌ایستیم. آفتاب کمرنگ عصر روی ترک‌های دیوار سایه می‌کشد. ماهرخ در سکوت نگاه می‌کند، انگار دارد وزن هر آجر را دوباره می‌سنجد.

کوچه را که ترک می‌کنم، گرد و خاک هوا انگار بوی ماندگارتری از صبر و رنج با خودش دارد. این روایت تنها بخش کوچکی از اتفاقاتی است که این روزها مردم با آن دست به گریبانند. این تنها زخم خانه‌هاست و نگویم از جان‌هایی که خاموش شدند.

آمار کلی خسارت‌ها

جمعیت هلال احمر در گزارشی کلی از آمار خرابی‌ها گفته که در مجموع 125 هزار و 392 واحد غیرنظامی (مسکونی، تجاری و...) در طول جنگ تحمیلی سوم دچار آسیب‌های جزئی تا تخریب کامل شده است. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، روز گذشته گزارش داد که از این تعداد، 95 هزار و 182 واحد تخریب‌شده، مسکونی بوده‌اند که در شهرها و روستاها هدف حملات دشمن قرار گرفته‌اند. سهم واحدهای تخریب‌شده روستایی، 5174 خانه بوده است.

همچنین بر اساس داده‌های تفکیک‌شده وزارت راه و شهرسازی، تا 13 فروردین سال جاری، 24 استان درگیر خسارت‌های ساختمانی شده‌اند. در مجموع 1186 واحد مسکونی و تجاری به‌طور کامل از بین رفته‌اند که بیشترین میزان تخریب مربوط به استان‌های ایلام و کرمانشاه و شهر تهران بوده است.

در بخش واحدهای آسیب‌دیده، آمارها از 72 هزار و 185 واحد آسیب‌دیده (تعمیراتی) حکایت دارد. استان کرمانشاه با بیشترین تعداد واحدهای آسیب‌دیده در صدر قرار گرفته و استان‌های کردستان، ایلام، خراسان رضوی و آذربایجان غربی در رتبه‌های بعدی دیده می‌شوند. همچنین در حوزه لوازم و تجهیزات واحدهای مسکونی و تجاری، 16 هزار و 365 مورد خسارت ثبت شده که بیشترین آسیب به ترتیب مربوط به استان‌های ایلام، کرمانشاه و آذربایجان غربی است.

در 

تهران چه می‌گذرد؟

بازسازی واحدهای خسارت‌دیده در شهر تهران بر عهده شهرداری تهران است که با راه‌اندازی سامانه ۱۸۱۱، رسیدگی به آسیب‌دیدگان در پایتخت را ساماندهی می‌کند. این سامانه تحت مدیریت سازمان مدیریت بحران شهرداری تهران و در قالب مرکز «حامی شهر» فعالیت دارد.

عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهردار تهران می‌گوید: در جنگ صهیونیستی- آمریکایی علیه ایران، تاکنون ۳۳ هزار واحد مسکونی آسیب دیده‌اند و نیازمند رسیدگی هستند؛ از تعمیرات جزئی مانند شیشه و در و پنجره تا مواردی که به بازسازی اساسی یا نوسازی کامل نیاز دارند. تاکنون تکلیف بیش از چهار هزار واحد مسکونی مشخص و عملیات بازسازی آنها آغاز شده است؛ این اقدامات یا توسط خود شهروندان و با حمایت مالی شهرداری انجام یا مستقیما توسط شهرداری پیگیری می‌شود.

او می‌افزاید: در مجموع ۱۸۶۹ خانواده آسیب‌دیده داریم که موضوع اسکان آن‌ها مطرح بوده است. تاکنون ۱۲۴۵ خانواده، معادل حدود ۴۲۰۰ نفر، در ۲۳ مجموعه اقامتی اسکان داده شده‌اند. برخی از آسیب‌دیدگان به درخواست خود به منازل بستگان یا شهرهای دیگر رفته‌اند. حدود ۱۴۰ خانواده نیز پس از انجام تعمیرات جزئی به منازل خود بازگشته‌اند.

اولویت‌بندی آسیب‌ها

هادی حق‌بین، شهردار منطقه یک تهران، در تشریح آخرین وضعیت رسیدگی به خسارات وارده به منازل، اماکن و زیرساخت‌های شهری می‌گوید: مدیریت شهری با اولویت‌بندی آسیب‌ها، فرآیند جبران و بازسازی را در چهار رده از خسارت جزئی تا تخریب کامل، دسته‌بندی کرده است.

پس از انجام اقدامات اولیه شامل آواربرداری، ایمن‌سازی و تثبیت وضعیت محل حادثه، قرارگاه بازسازی و ستاد بازسازی جنگ در نواحی تشکیل شده و با نصب بنر در نقاط آسیب‌دیده و استقرار تیم‌ها در محل، خدمات‌رسانی به شهروندان آغاز می‌شود.

در آسیب‌های جزئی، مانند شکستگی شیشه‌ها و درب‌ها، با توجه به سرمای هوا ابتدا پوشش موقت نصب شده و سپس گروه‌های جهادی، مردمی و پیمانکاران منطقه برای تسریع در نصب شیشه‌ها و درب‌ها وارد عمل می‌شوند. در این مرحله، ابتدا تشکیل پرونده و برداشت اولیه اطلاعات و پس از آن اندازه‌گیری و آماده‌سازی شیشه‌ها صورت می‌گیرد.

حق‌بین می‌افزاید: پرونده املاکی که نیازمند تخریب و نوسازی هستند، به‌صورت ویژه در معاونت شهرسازی بررسی و پروانه ساخت آن‌ها خارج از روال عادی صادر می‌شود. هم‌اکنون عملیات آواربرداری و بهسازی در چهار نقطه اصلی منطقه یک آغاز شده تا از ایجاد خطرات احتمالی برای عابران جلوگیری شود.

او تأکید می‌کند: برای خانوارهایی که منازلشان قابل سکونت نیست، اسکان موقت در هتل‌ها در نظر گرفته شده و در ادامه با تشکیل پرونده در ستاد مرکزی شهرداری، ودیعه مسکن به آنها پرداخت خواهد شد. مبلغ احتمالی ودیعه حدود یک‌ونیم میلیارد تومان است اما این رقم تا زمان ابلاغ شیوه‌نامه قطعی نیست.

خسارت خودروها و وسایل منقول

حق‌بین می‌گوید: صورت‌برداری از خسارت خودروها انجام شده و نمایندگان بیمه در محل، تشکیل پرونده و پیگیری جبران خسارات را بر عهده دارند. درباره وسایل منزل، شهرداری آماربرداری را انجام داده و پرونده‌ها برای پرداخت خسارت به مراجع ذی‌ربط ارجاع می‌شود.

شهردار منطقه یک تهران از فعالیت شورای راهبری جنگ با محوریت معاونت امور مناطق و حضور بخش‌های مرتبط نظیر معاونت مالی، اقتصادی، مدیریت بحران و حقوقی خبر می‌دهد و می‌گوید: این شورا از آغاز درگیری‌ها تا امروز به‌صورت مستمر، موضوعات اجرایی و حمایتی را دنبال می‌کند. آمار خسارات منطقه یک به صورت لحظه‌ای در حال تغییر است و به دلیل بافت متراکم و گستره وسیع نواحی، این منطقه یکی از پرآسیب‌ترین بخش‌های شهر محسوب می‌شود.

آمادگی برای حفظ زیرساخت‌ها

شهردار منطقه یک اعلام می‌کند: پروتکل‌های لازم برای مدیریت تهدیدهای احتمالی علیه زیرساخت‌های شهری آماده شده و پایگاه مدیریت بحران منطقه، به تجهیزات کامل از جمله موتور برق، ذخیره آب و سوخت و اماکن امن اضطراری مجهز است. آنچه خارج از محدوده جغرافیایی منطقه است در حوزه اختیارات ما نیست اما در سطح منطقه آمادگی کامل وجود دارد.

حق‌بین به تشریح مجموعه اقدامات، برنامه‌ها و آمادگی‌های مدیریت شهری در مواجهه با شرایط بحرانی و تداوم خدمات شهری می‌پردازد و توضیح می‌دهد: چارچوب‌ها و پروتکل‌های لازم برای مدیریت شرایط اضطراری تدوین شده و حتی در صورت قطع ارتباط میان همکاران، روندها و وظایف مشخص است. همچنین جلسات مرتبط با سناریوهای بدبینانه برگزار شده و نیروها کاملا توجیه شده‌اند.

پناهگاه‌ها و ظرفیت‌های امن شهری

حق‌بین در پاسخ به پرسشی درباره محل پناهگاه‌ها در مناطق مختلف تهران به‌ویژه منطقه یک می‌گوید: ایستگاه‌های مترو و فضاهای عمومی زیرزمینی، اصلی‌ترین ظرفیت‌های پناه‌گیری برای شهروندان محسوب می‌شوند. به‌طور خاص، ایستگاه مترو تجریش به دلیل عمیق بودن، یکی از مناسب‌ترین نقاط معرفی شده است. علاوه بر این، طبقات زیرین برخی ساختمان‌های بلندمرتبه خصوصی نیز قابلیت استفاده به عنوان پناهگاه را دارند و بسیاری از این سازه‌ها در اختیار ساکنانی هستند که می‌توانند از این ظرفیت‌ها بهره‌مند شوند.

او تأکید می‌کند: از لحظه آغاز حادثه تا پایان مرحله آواربرداری، نیروهای خدمات شهری بی‌وقفه در صحنه حضور دارند و گروه‌های جهادی نیز در کنار آنان فعالیت می‌کنند. علاوه بر عملیات فنی، به موضوعات روانی، درمان‌های اولیه و گفتاردرمانی هم توجه شده است و چادرهایی برای ارائه خدمات، تشکیل پرونده، گفتگو با مردم و پیگیری مسائل اسکان برپا می‌شود. در ادامه فرآیندهای جبران خسارت و بازسازی فعال می‌گردد تا زنجیره‌ای منسجم از خدمات برای شهروندان فراهم باشد.

اقدامات اطلاع‌رسانی و اجتماعی

حق‌بین با اشاره به این که در ایام نوروز، بسیاری از شهروندان در تهران حضور نداشتند، توضیح می‌دهد که برای جلوگیری از سردرگمی مردم، اطلاع‌رسانی گسترده از طریق نصب بنر و مشخص کردن مراکز نواحی صورت گرفته است. برنامه‌های اجتماعی در 10 نقطه از منطقه یک اجرا می‌شود و حضور مردمی در میدان تجریش، به‌ویژه در قالب کاروان‌های خودرویی، بسیار پررنگ بوده و این میدان را به یکی از فعال‌ترین نقاط شهر بدل کرده است.

حق‌بین در پایان تأکید می‌کند: در کنار همه اقدامات مربوط به بحران، توجه به مأموریت‌های جاری و روزمره شهر همچنان ادامه دارد و فعالیت‌هایی همچون افزایش نشاط اجتماعی، بهبود منظر شهری، گل‌کاری، رنگ‌آمیزی معابر و میدان‌ها و سایر خدمات عمرانی، ترافیکی و شهری روزانه انجام می‌شود تا چهره شهر، عادی و پویا باقی بماند.