۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان محیط زیست در ۱۰ استان مورد آسیب جنگی قرار گرفتند

وی افزود: بخشی از این پیامدها در همان زمان وقوع جنگ قابل مشاهده است، اما بخش قابل‌توجهی از آن‌ها در میان‌مدت و بلندمدت بروز می‌کند و مشکلاتی پایدار به‌ جا می‌گذارد.

تأثیر پایدار جنگ‌ها بر محیط زیست ایران و منطقه

انصاری گفت: تجربه قرن بیستم نشان می‌دهد که بسیاری از جنگ‌ها، به‌ ویژه در منطقه غرب آسیا و خاورمیانه، آسیب‌های جدی و ماندگاری بر محیط‌زیست وارد کرده‌اند، منطقه خلیج فارس به‌ عنوان یک زیست‌بوم حساس و ارزشمند، نمونه‌ای از این وضعیت است که در پی جنگ‌های متعدد، به‌ شدت آسیب‌پذیر شده و همچنان با تبعات آن دست‌ و پنجه نرم می‌کند.

وی ادامه داد: در ایران نیز پیامدهای جنگ هشت‌ساله تحمیلی بین ایران و عراق همچنان در برخی مناطق غربی و جنوب‌ غربی کشور قابل مشاهده است. از جمله این موارد می‌توان به خشک‌ شدن عامدانه بخش‌هایی از تالاب هورالعظیم اشاره کرد که آثار آن تا امروز ادامه دارد.

این مقام مسئول بیان کرد: در سطح منطقه‌ای، تحولات اخیر در غزه نیز نشان می‌دهد که آلودگی‌های ناشی از جنگ، زمین‌های کشاورزی را غیرقابل استفاده کرده و حتی آتش زدن عمدی نخلستان های تاریخی غزه موجب تخریب انها شده است، نشان می دهد رژیم صهونیستی پایبند به هیچ گونه چارچوب و قواعدی از منظر بین المللی و قواعد مرتبط با حقوق محیط زیست نیست.

پیش‌بینی حفاظت از محیط زیست قبل از شروع جنگ

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: برای همین، قبل از شروع جنگ تحمیلی سوم و با توجه به درس‌آموخته‌هایی که از جنگ ۱۲ روزه داشتیم، دستورالعمل‌ها و چهارچوب‌های جامع حفاظت از محیط زیست را برای دوران جنگ و پساجنگ تدوین و به ادارات کل محیط زیست استان ها ابلاغ کردیم تا آمادگی بیشتری برای مدیریت بحران داشته باشند.

وی افزود: با توجه به اینکه آمریکا و اسرائیل در زیر پا گذاشتن حقوق محیط زیست سابقه طولانی دارند، با توجه به تحرکات نظامی‌ای که در بهمن‌ماه در خلیج فارس اتفاق افتاد، مکاتبه‌ای داشتیم با وزاری محیط زیست منطقه خلیج فارس و نسبت به وقوع جنگ و پیامدهای زیست محیطی جنگ هشدار دادیم.

این مقام مسئول ادامه داد: همچنین مکاتبه‌ای داشتیم با دبیرکل سازمان ملل و دبیر اجرایی برنامه محیط‌زیست سازمان ملل و اعلام نگرانی کردیم. اما به رغم این هشدارها، جنگ اتفاق افتاد.

واکنش ضعیف مجامع بین‌المللی به هشدارهای زیست‌محیطی جنگ

معاون رئیس جمهور تاکید کرد: با وجود این هشدارها، واکنش مجامع بین‌المللی محدود بوده است. علاوه بر آن مکاتباتی که قبل از جنگ داشتیم و ابراز نگرانی که از وقوع جنگ داشتیم، باز در حین جنگ هم به دفعات مکاتبه داشتیم. از جمله، بعد از انفجار انبارهای سوخت در تهران و البرز و آلودگی جدی که اتفاق افتاد، به سرعت مکاتبه‌ای با دبیرکل سازمان ملل و دبیر اجرایی یونپ و ۱۱ نهاد زیرمجموعه سازمان ملل داشتیم و نسبت به زیر پا گذاشتن چارچوب‌ها و پروتکل‌های بین المللی حوزه محیط زیست هشدار دادیم.

وی افزود: بعد از تعدد دفعات حملات به نیروگاه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای هم مجدداً با یونپ مکاتبه‌ای داشتیم و خروجی همه این مکاتبات متعدد صرفاً یک بیانیه‌ بود از جانب برنامه محیط زیست سازمان ملل که به صورت خیلی کلی نسبت به مشکلات محیط زیستی که حین جنگ اتفاق می‌افتد هشدار داد، بدون اینکه کشورهای متجاوز را اعلام کند. یک بیانیه تقریبا کمرنگ بود که صرفا به ابراز نگرانی بسنده کرده بودند و طبیعتاً این بیانیه نمی‌تواند آن اثرگذاری لازم را داشته باشد.

انتظار این بود که نهادهای بین‌المللی بی‌طرفانه و مستقل باشند

انصاری گفت: انتظار ما از نهادهای بین‌المللی این است که اولاً متجاوزین اعلام شوند؛ کسانی که این جنگ‌ها را بر ملت‌ها تحمیل می‌کنند و باعث آسیب‌ها و تخریب‌های گسترده محیط زیستی می‌شوند. از سوی دیگر، چارچوب‌های لازم‌الاجرایی وضع شود تا مشکلات ایجادشده و تبعاتی که بر اکوسیستم‌های حساس منطقه‌ای وارد می‌شود و آسیب‌هایی که به لحاظ محیط زیستی می‌تواند حتی سلامت مردم را تهدید کند، بازدارندگی لازم را داشته باشد، حتی برای کشورهایی که به نظر می‌رسد کشورهایی هستند که از نظر شاید نظامی ابرقدرت مطرح می‌شوند، اما به هر حال باید نهادهای بین‌المللی باید به عنوان نهادهای مستقل عمل کنند.

وی تاکید کرد: در واقع، در مقابل این حجم از تخریب، مجامع بین‌المللی آنطور که باید عکس‌العمل نشان ندادند. انتظار این بود که نهادهای بین‌المللی به صورت بی‌طرفانه، مستقل و بر مبنای حق و حقیقت اعلام نظر کنند اما آن چیزی که اتفاق افتاد صرفاً یک بیانیه کلی بود که مشخص نمی‌کرد واقعاً چه کسانی این حملات را شروع کردند و چه دولت‌هایی متجاوز بودند و این آسیب‌های گسترده محیط زیستی را به منطقه تحمیل کردند.

مستندسازی و برآورد دقیق خسارات

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره میزان خسارات به خلیج فارس گفت: در جنگ ۱۲ روزه این تجربه را داشتیم، یعنی با توجه به تاکیداتی که دولت به دستگاه‌های مختلف از جمله محیط زیست با موضوع مستندسازی و برآورد دقیق خسارات داشت، ما بلافاصله شروع کردیم با همکاری استان‌ها، حتی کارگاه آموزشی برگزار کردیم برای ادارات کل محیط زیست استان‌ها در مورد برآورد دقیق خسارات که بتوانیم با ادله قوی و متقن در محاکم بین‌المللی از خسارات واردشده دفاع کنیم. این تجربه را در جنگ ۸ ساله نداشتیم، اما در جنگ ۱۲ روزه در ۲ حوزه محیط زیست طبیعی و محیط زیست انسانی کار را با کمک دانشگاه‌ها آغاز کردیم.

وی افزود: تلاش ما این بود که کاملا مستند و دقیق این برآوردها احصا شود و به صورت عدد و رقم ریالی مشخص شود. در حوزه محیط زیست طبیعی این کار توانستیم به اتمام برسانیم و به معاونت حقوقی رئیس‌جمهور و وزارت دادگستری اعلام کردیم. در حوزه انسانی هم در مراحل پایانی است.

وی ادامه داد: با توجه به این درس‌آموخته‌ها، در حال حاضر همکاران بر اساس دستورالعمل‌هایی که به استان‌هایی که مورد تهاجم قرار گرفتند، خسارات اولیه برآورد شده اما به خصوص در منطقه دریایی خلیج فارس بخواهیم آن اندازه‌گیری‌ها، پایش‌ها و مانیتورینگ‌ها انجام شود، نیازمند زمان بیشتری هستیم. البته یک خسارت اولیه‌ای برآورد شده اما نیازمند تدقیق و صحت سنجی است.

میزان خسارات جنگ به مناطق حفاظت‌شده

انصاری درباره میزان خسارات به مناطق حفاظت شده گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان محیط زیست یعنی مناطق چهارگانه در ۱۰ استان مورد آسیب قرار گرفتند. همچنین ساختمان‌های اداری در ۲۰ شهرستان در ۱۰ استان تخریب شدند.

وی تصریح کرد: البته هر کدام از آنها از درجات کم تا درجات زیاد و خیلی زیاد را شامل می‌شود. به عنوان مثال، در منطقه حفاظت‌شده گنو در استان هرمزگان یک مرکز آموزشی خوب داشتیم که تا ۷۰ درصد تخریب شده است. مناطق حفاظت‌شده هم به همین میزان آسیب دیدند، اما بعضی از مناطق تخریب بیشتری داشتند.

وی ادامه داد: با این حال، اینکه بخواهیم اکنون آماری از نابودی تنوع زیستی ارائه دهیم فعلاً این آمارها دقیق نیستند. برآوردها را به صورت مستقیم برای معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری ارسال می‌کنیم. آنها یک مرکز بین‌المللی دارند و از دستگاه‌های مختلف میزان خسارات را دریافت می‌کنند.

میزان انتشار آلایندها در جنگ تحمیلی سوم

معاون رئیس‌جمهور به میزان آلایندها در راستای جنگ تحمیلی سوم اشاره کرد و گفت: در حوزه آلاینده‌ها باید عدد و رقم بسیار دقیق و سنجش‌ها در چهارچوب پروتکل‌ها و استانداردهای مرجع جهانی باشد. از این رو باید میزان خسارات، مشکلات و تخریب‌های ایجادشده دقیق برآورد و بعد از آن نهایی و ارسال شود. طبیعتاً این روند نیاز به زمان معقول و منطقی دارد، کما اینکه در جنگ ۱۲ روزه این مسیر تخریب زیستگاه‌ها را طی کردیم و به نتیجه رسیدیم، یعنی ارقام و اعدادی احصا شد و اینکه محیط زیست چه میزان دچار خسارت اقتصادی شد.

وی ادامه داد: برای جنگ تحمیلی سوم هم طبیعتاً نیازمند یک زمان معقول و منطقی هستیم. هر آنچه ما بتوانیم حین جنگ و حتی بعد از جنگ با فاصله نزدیک اندازه‌گیری‌ها و پایش‌هایی را انجام دهیم و این سنجش‌ها اتفاق بیفتد، طبیعتاً این دقیق تر و نزدیکتر است به نتایجی که می‌تواند در مطالبه‌گری ما در مجامع بین‌الملل کمک کند.

کربن ۶۰ کشور در ۲ هفته اول جنگ

انصاری به انفجار انبارهای نفت تهران و البرز تاثیر آن بر انتشار گازهای گلخانه‌ای و پدیده گرمایش زمین اشاره کرد و گفت: محیط زیست مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. یک تعبیری هست به نام اثر بال پروانه‌ای، یعنی هر اتفاق و تخریبی در هر کجای دنیا اتفاق بیفتد، اثر آن در شدت‌های کم یا زیاد بر محیط زیست جهان گذاشته می‌شود.

وی افزود: بنابراین، تاثیری که انفجار انبارهای نفت بر جای گذاشت، اگرچه تاثیر آلاینده‌های هوا شاید در مقیاس کوچک‌تر استان‌های تهران و البرز را تحت‌الشعاع قرار داد و به‌سرعت سعی کردیم با همکاری وزارت بهداشت اطلاعیه‌های لازم صادر شود، اما بحث آثاری که بر انتشار گازهای گلخانه‌ای دارد همه مشخص شده و آمار و ارقام در حال تدقیق است.

وی تصریح کرد: این قطعا می‌تواند اثرش را بر کل جهان بگذارد. یکی از برآوردهایی که مطرح شده این است که فقط در ۲ هفته اول جنگ تحمیلی سوم میزان کربنی که منتشر شد به اندازه ردپای کربن ۶۰ کشور جهان است. یعنی می توانید با جنگ در یک نقطه از جهان چه حجمی انتشار گاز گلخانه‌ای ایجاد کنید. در جنگی که هیچ پایبندی به چارچوب‌ها و قواعد و هنجارهای بین‌المللی ندارد، می‌آیند مخازن سوخت را منفجر می‌کنند که علاوه بر انتشار آلاینده‌های هوا، می‌تواند باعث انتشار مقادیر بالای دی اکسید کربن شود و بسیار بسیار بر میزان گرمایش زمین اثرگذار باشد و کشورهای دیگر هم متاثر می‌شوند.